Normy i wymagania BHP dla kurtyn spawalniczych

Dlaczego ochrona stanowiska spawalniczego jest obowiązkiem, nie opcją

Każde stanowisko spawalnicze generuje kilka rodzajów zagrożeń jednocześnie. Łuk elektryczny emituje promieniowanie nadfioletowe (UV) i podczerwone (IR) w natężeniu, które bez odpowiedniej osłony grozi uszkodzeniem wzroku — nawet przy krótkotrwałej ekspozycji. Do tego dochodzą odpryski rozgrzanego metalu, gazy spawalnicze, dym i pył. Te czynniki nie stanowią zagrożenia wyłącznie dla samego spawacza — oddziałują na cały obszar w zasięgu łuku i rozproszonych cząstek.

Pracodawca, zgodnie z art. 207 Kodeksu pracy, jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. W przypadku stanowisk spawalniczych oznacza to w praktyce konieczność odizolowania strefy pracy ogniowej od pozostałej przestrzeni hali — i to w sposób udokumentowany, z użyciem materiałów spełniających odpowiednie normy.

Często słyszę od klientów, że 'jakaś kurtyna tam wisi od lat i nikt nie miał uwag’. To podejście ma jedną poważną wadę — działa do momentu, gdy coś się wydarzy. Wtedy brak certyfikatu lub stosowanie nieodpowiedniego materiału może mieć daleko idące konsekwencje — zarówno prawne, jak i finansowe.

Warto też wiedzieć, że ochrona stanowiska spawalniczego działa dwustronnie. Kurtyna nie tylko chroni pracowników z zewnątrz przed promieniowaniem i odpryskami — zabezpiecza również spawacza przed przeciągami i hałasem z otoczenia, które mogą negatywnie wpływać na jakość spoin. Więcej na temat ogólnych właściwości i zastosowania kurtyn spawalniczych opisuję w artykule: Co to jest kurtyna spawalnicza i do czego służy?

Kluczowa norma: EN ISO 25980 — co reguluje i co z niej wynika

Podstawowym dokumentem normalizacyjnym dla kurtyn spawalniczych jest norma EN ISO 25980 (dawniej EN 1598), która określa wymagania dotyczące przezroczystych ekranów spawalniczych i zasłon stosowanych podczas spawania i pokrewnych procesów. Norma ta ma zastosowanie do wszelkich elastycznych materiałów PCV używanych do osłaniania stanowisk spawalniczych, w tym do kurtyn paskowych.

Co konkretnie reguluje EN ISO 25980?

Norma obejmuje następujące obszary:

Klasy filtracji a dobór kurtyny

Norma EN ISO 25980 definiuje różne klasy filtracji (tzw. numery filtrów), które odpowiadają różnym poziomom ochrony przed jasnością łuku. Im wyższy numer filtra, tym silniejsze tłumienie promieniowania. Dobór odpowiedniej klasy zależy przede wszystkim od natężenia prądu spawania:

Kwestię kolorów kurtyn spawalniczych i ich związek z poziomem ochrony opisuję szczegółowo w osobnym artykule: Kolory kurtyn spawalniczych i ich znaczenie w praktyce

Kodeks pracy i rozporządzenia BHP — co mówią przepisy krajowe

Poza normą EN ISO 25980 pracodawcę obowiązują przepisy krajowe, które określają ogólne zasady organizacji stanowisk spawalniczych. Najważniejsze z nich to:

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów BHP

Rozporządzenie to nakłada na pracodawcę obowiązek eliminowania lub ograniczania czynników szkodliwych w środowisku pracy. W kontekście spawania dotyczy to przede wszystkim promieniowania optycznego (UV/IR), które jest sklasyfikowane jako czynnik szkodliwy. Pracodawca jest zobowiązany do przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego i wdrożenia odpowiednich środków ochrony zbiorowej — a kurtyny spawalnicze są właśnie środkiem ochrony zbiorowej.

Rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (NDS/NDN)

Rozporządzenie to określa wartości graniczne dla promieniowania optycznego. Kurtyny spawalnicze, redukując promieniowanie emitowane przez łuk elektryczny, bezpośrednio pomagają pracodawcy utrzymać się w ramach dopuszczalnych wartości NDS/NDN w strefach sąsiadujących ze stanowiskiem spawalniczym.

Polska Norma PN-EN ISO 25980

Polska wdrożyła normę EN ISO 25980 jako normę krajową PN-EN ISO 25980. Powoływanie się na tę normę w dokumentacji bezpieczeństwa lub przy zakupie kurtyn spawalniczych jest w Polsce standardem branżowym. Certyfikat zgodności z tą normą jest dokumentem, który pracodawca powinien posiadać i okazywać podczas kontroli.

Warto wiedzieć, że sama norma nie jest przepisem prawnym i nie jest bezpośrednio obowiązująca. Jest jednak tzw. normą zharmonizowaną z dyrektywą o bezpieczeństwie maszyn i narzędziem, do którego wprost odwołują się inspektorzy PIP przy ocenie zgodności stanowiska z wymaganiami BHP. W praktyce oznacza to: brak certyfikatu EN ISO 25980 = brak możliwości udowodnienia, że osłona spełnia wymagania.

Co musi spełniać kurtyna, żeby być zgodna z wymaganiami BHP

Przejdźmy do konkretów. Certyfikowana kurtyna spawalnicza musi łącznie spełniać kilka warunków, które można podzielić na wymagania dotyczące materiału, oznakowania i dokumentacji.

Wymagania dotyczące materiału

Wymagania dotyczące oznakowania i dokumentacji

Certyfikowana kurtyna spawalnicza powinna posiadać:

Brak któregokolwiek z tych dokumentów może być podstawą do zakwestionowania kurtyny przez inspektora BHP, nawet jeśli fizycznie wygląda ona jak kurtyna spawalnicza. 'Wygląda jak’ to za mało — liczy się certyfikat. Dlatego przy zakupie zawsze warto weryfikować dokumentację, a nie tylko cenę i kolor.

Szczegółowo o samym materiale PCV stosowanym w kurtynach spawalniczych oraz jego właściwościach w porównaniu z materiałami standardowymi piszę w artykule: Materiał PCV w kurtynach spawalniczych – właściwości i różnice w porównaniu ze standardowymi pasami

Montaż kurtyn spawalniczych — wymagania techniczne i organizacyjne

Sama kurtyna spełniająca normę to dopiero połowa sukcesu. Równie ważny jest jej prawidłowy montaż i organizacja przestrzeni wokół stanowiska spawalniczego. Przepisy BHP nie wskazują co do centymetra, jak kurtyna ma być zawieszona, ale wymagają, żeby osłona faktycznie spełniała swoją funkcję ochronną — i to można zweryfikować podczas kontroli.

Zasady prawidłowego montażu kurtyny spawalniczej

Kurtyny mobilne a wymagania BHP

Spawanie często odbywa się nie tylko na stałych stanowiskach, ale i w trakcie prac remontowych, montażowych lub w terenie. W takich sytuacjach kurtyny paskowe montowane na przenośnych stelażach sprawdzają się równie dobrze jak wersje stacjonarne — pod warunkiem, że materiał kurtyny spełnia te same normy, co w przypadku instalacji stałej.

Przenośny stelaż nie zwalnia pracodawcy z obowiązku zapewnienia odpowiedniej ochrony. Inspektor PIP ocenia stan faktyczny, a nie to, czy kurtyna jest przykręcona na stałe, czy rozstawiana doraźnie. Więcej o rodzajach kurtyn spawalniczych — stacjonarnych i mobilnych — opisuję w artykule: Rodzaje kurtyn spawalniczych – jak dobrać odpowiednią ochronę do stanowiska pracy

Jak wygląda kontrola BHP w strefie spawalniczej w praktyce

Wielu pracodawców obawia się kontroli PIP lub audytu BHP bardziej niż jest to konieczne — pod warunkiem, że dokumentacja jest w porządku i kurtyny rzeczywiście spełniają wymagania. Z rozmów z klientami wynika jednak, że najczęstsze problemy pojawiają się nie tam, gdzie kurtyny w ogóle brakuje, ale tam, gdzie wisi 'cokolwiek’ bez certyfikatu.

Na co inspektor zwraca uwagę?

Czy kurtyny spawalnicze są obowiązkowe?

To pytanie pojawia się bardzo często i odpowiedź nie jest czarno-biała. Przepisy nie wskazują wprost, że w każdym zakładzie muszą wisieć kurtyny spawalnicze. Jednak pracodawca jest obowiązany do zastosowania skutecznych środków ochrony zbiorowej przed promieniowaniem spawalniczym — a kurtyna paskowa to jedno z najprostszych i najszerzej stosowanych rozwiązań spełniających ten wymóg.

Jeśli stanowisko spawalnicze nie jest w żaden sposób odizolowane od reszty przestrzeni, pracodawca musi wykazać, że zastosował inne równoważne środki ochrony. W praktyce jest to trudne do udowodnienia, bo alternatywne rozwiązania (ścianki, boksy, osłony sztywne) są droższe, mniej elastyczne i często mniej funkcjonalne niż kurtyny paskowe. Ten temat rozwijam w osobnym artykule: [Czy kurtyny spawalnicze są obowiązkowe?]

PODSUMOWANIE 

Wymagania BHP dla kurtyn spawalniczych to system, który działa na kilku poziomach jednocześnie: norma EN ISO 25980 określa właściwości materiału, przepisy krajowe nakładają obowiązek ochrony zbiorowej, a inspektorzy PIP oceniają, czy te wymagania zostały faktycznie spełnione. Nie chodzi o biurokrację — chodzi o realne bezpieczeństwo ludzi pracujących w zasięgu łuku spawalniczego.

W praktyce certyfikowana kurtyna spawalnicza to jeden z najprostszych i najbardziej opłacalnych sposobów spełnienia obowiązków BHP w strefie spawalniczej. Koszt zakupu jest wielokrotnie niższy niż potencjalne konsekwencje wypadku lub mandatu inspektorskiego. A jeśli dokładasz do tego prawidłowy montaż i regularny przegląd stanu technicznego — masz de facto pełną ochronę, której wymaga prawo.

Jeśli nie jesteś pewny, jakiego rodzaju kurtyny potrzebujesz do swojego stanowiska, sprawdź naszą ofertę lub skontaktuj się z doradcą technicznym. Pomożemy dobrać rozwiązanie zgodne z normami, dostosowane do Twojego obiektu i rodzaju procesów spawalniczych.

Dobierz kurtynę spawalniczą zgodną z normami

Certyfikowane kurtyny spawalnicze PVC PRO spełniają wymogi normy PN-EN ISO 25980 i są dostępne w konfiguracjach dopasowanych do każdego stanowiska — stacjonarnego i mobilnego. Jeśli chcesz mieć pewność, że Twoje stanowisko spawalnicze spełnia aktualne wymagania BHP, wejdź na stronę kurtyn spawalniczych PVC PRO i skorzystaj z pomocy doradcy technicznego.